«Самұрық-Қазына» басшысы Нұрлан Жақыпов пен ҚТЖ басшысы Елжас Отыншиев қамауға алынды
• Өткен аптада жемқорлық күдігімен ұсталған «Самұрық-Қазына» және ҚТЖ басшылары қамауға алынды. «14 қарашада тергеу сотының санкциясымен оларға қамау түріндегі бұлтартпас жазасы берілді. Сотқа дейінгі тергеу жалғасып жатыр» деп жазылған Ұлттық қауіпсіздік комитетінің хабарламасында. 12 қарашада ҰҚК «Самұрық-Қазына» басшысы Нұрлан Жақыпов пен «Қазақстан темір жол» ұлттық компаниясының басшысы Елжас Отыншиев жемқорлық күдігімен ұсталғанын хабарлаған еді. https://basqar.net/post/rss-132b6455c4d2 • Әлеуметтік желілерде балағат сөзді қайта қолданғаны үшін қазақстандықтарға 100 сағатқа дейін қоғамдық жұмыс немесе 30 тәулікке дейін әкімшілік қамау қаупі төнуі мүмкін. Exclusive.kz хабарлауынша, мұндай түзетулерді Құрылтай бірінші оқылымда қарады. Заң жобасы жаппай ақпарат құралдары мен онлайн-платформалардағы балағат сөз үшін жауапкершілікті тап басып бекітуді көздейді. https://basqar.net/post/tg-48198 • Бұл туралы Запорожье облысының қорғаныс кеңесінің теңтөрағасы Иван Федоров хабарлады. Оның айтуынша, тәулік ішінде Ресейдің қарулы күштері облыстың 55 елді мекеніне 692 соққы жасаған. Шенеунік инфрақұрылым нысандарының, тұрғын үйлердің және автомобильдердің зақымдалғаны туралы 324 хабарлама түскенін айтты. Запорожье облыстық әскери әкімшілігінің басшысы Михаил Семикин ертерек Запорожьенің үш ауданындағы өнеркәсіп нысандарына шабуыл жасалғанын мәлімдеген. Украина билігінің мәліметі бойынша, Ресей қалаға 11 зымырандық соққы жасаған. https://basqar.net/post/tg-48196 • Назарбаев ордені Қазақстанның Даңқ кітабына енгізілетін мемлекеттік наградалар тізімінен алынып тасталды. Бұл жөнінде Exclusive.kz басылымы жазды. Тиісті өзгеріс 2026 жылғы 11 қарашада Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған «Мемлекеттік наградалар туралы» заңға енгізілген түзетулерде көрсетілген. Заң қол қойылған күннен бастап күшіне енді. Даңқ кітабын үкімет жүргізеді және оны жүргізу тәртібін де өзі бекітеді. https://basqar.net/post/rss-3eac5608d5b6 • 18 қарашада Құрылтай онлайн-платформалар мен масс-медиа заңына түзетулерді бірінші оқылымда мақұлдады. Ұсынылған өзгерістер БАҚ пен әлеуметтік желілердегі былапыт сөздер үшін жауапкершілік енгізуді, мемлекеттік органдардың ресми жауаптарын арнайы белгілеуді және цифрлық платформаларға қойылатын талаптарды күшейтуді көздейді. Заң жобасына сәйкес, онлайн-платформалар заңға қайшы контент таратқаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Қазір Қазақстанда аудиториясы 100 мыңнан асатын онлайн-платформалар мемлекеттік органдармен байланысу үшін елде заңды өкіл тағайындауға міндетті. https://basqar.net/post/rss-1997dfa44ead • «Біз келгенде, факт болып үлгерген еді» («Мы пришли, уже был факт»): Салтанат Ташимова Санжар Боқаев ісі бойынша сотта нені айтты. Белсенді Санжар Боқаев, бейнетүсіруші Ұлан Нусипхожи және Боқаевтың жиені Мадияр Калменов ісі бойынша сот процесінде экобелсенді Салтанат Ташимовадан жауап алынды. Ол Боқаевтың 2025 жылдың қазан айының соңында неліктен Баума бағында болып қалғанын, белсенділердің онда 26 қазанда нені тапқанын және тұрғындардың бірнеше жылдан бері неліктен қаламен және құрылыс салушымен қақтығысып келе жатқанын айтып берді. https://basqar.net/post/rss-18ca0684013e • «Орталық Азиядағы адам құқықтары» ассоциациясы (AHRCA) қараша айында құрылғанына 20 жыл толғанын атап өтеді. Өзбекстанның қанды Әндіжан оқиғаларынан кейін құрылған құқық қорғау ұйымы өңірдегі саяси себепті қудалау мәселелерін көтеріп, ол туралы ақпаратты әлем қауымдастығына жеткізіп, мақта алқаптарындағы мәжбүрлі еңбекке халықаралық қауымдастықтың назарын аудартады. Осы жұмыстың кері жағы жиі болатыны — құқық қорғаушылардың отанында іздестіруге жариялануы және өз еліне кіруге рұқсат берілмеуі. https://basqar.net/post/rss-d953b3ce2489 • Орталық Азия Украинадағы бейбітшілік жөніндегі кездесудің күн тәртібінде күтпеген жерден пайда болды. Американың «Нью-Йорк Таймс» газеті Ресей делегациясының украин тарапымен АҚШ-тың делдалдығымен Абу-Дабиде өтіп жатқан келіссөздерде қойған талаптарының тізімі туралы хабарлады. Басылым деректері бойынша, Мәскеу НАТО елдерінің Орталық Азиядағы кез келген әскери қызметтен бас тартуын қалайды. Ресейдің мұндай талабының артында шынымен не тұр, бұл тармақ оның оңтүстік көршілеріне қандай қауіп төндіреді және мұны елеуге тұрарлық па? https://basqar.net/post/rss-1f63230d8395 • Алматыда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 17 жастағы студенты қаза тапты. Апат 15-қарасадан 16-қарасаға қараған түні университеттің жатақханасында орын алды. Дауыл Бақыртайдың туыстарының айтуынша, қайтыс болуына аз қалғанда ол жақындарына өзіне қатысты қорлық-зомбылық жайлы шағымданған. Бұл — он күн ішінде ҚазҰУ бірінші курс студентінің екінші өлімі. 6 қарашада университеттің жатақханасында журналистика факультетінің 18 жастағы студенті Жанель Карамысова қаза тапты. Оның қаза болу мән-жайлары тергелуде. https://basqar.net/post/rss-b2adef41432e • Краснодарға іргелес Северск ауданында екі кәсіпорын өрт алды, олардың атауын билік нақтыламады. Краснодар маңындағы өрттен шыққан түтін кадрларын украиндық мониторингтік телеграм-арналар жариялап жатыр. Олар шабуылға Афип пен Иль мұнай өңдеу зауыттары ұшырағанын хабарлайды. «Вот Так» есептеуінше, бұл — Ресейдің Украинаға толыққанды басып кіруі басталғаннан бері Афип мұнай өңдеу зауытына жасалған белгілі 18-ші шабуыл. https://basqar.net/post/tg-48193 • Бектенов Almaty SuperSki курортын 2028 жылы желтоқсанда ашуды тапсырды. Қазақстан премьер-министрі Олжас Бектенов 18 қарашада Kazakh Tourism Development Ltd компаниясы директорлар кеңесінің отырысын өткізді деп хабарлады үкіметтің баспасөз қызметі. Жиында Көкжайлау шатқалына салынатын Almaty SuperSki шаңғы курортын салу жобасын жүзеге асыру барысы қаралды. Жобаны жүзеге асырушы Kazakh Tourism Development Ltd. бас атқарушы директоры Ержан Еркінбаев «құрылыс алаңындағы жұмыстар белсенді кезеңге өткенін» және «бекітілген кестеге сәйкес жүргізіліп жатқанын» баяндады. «Бүгінгі таңда Poma француз компаниясымен бірлесіп, аспалы жолдардың іргетасын құю жұмыстары басталды». Altyn-Orda.kz хабарлағандай, сонымен қатар аспалы жолдар Almaty SuperSki-дің жеке техникалық параметрлері ескеріле отырып жасалып жатыр және жобаны жүзеге асыруға қазақстандық компаниялар тартылуда. https://basqar.net/post/rss-9741a45eac48 https://basqar.net/post/rss-156f1242de0a • Қаңтардан кейін Қазақстан билігі сарапшылар алаңын белсенді тазартып жатыр. Саясаттанушылар мен экономистер біртіндеп көлеңкеге кетіп бара жатыр немесе өз сөздерін өздері шектейді — мұны әлеуметтанушы, тәуелсіз «Пейпер Лаб» зерттеу орталығының директоры Серік Бейсембаевпен бірге талқылайды. Осы шығарылымда: «Ақиқатқа монополия» («монополия на правду») неге КСРО-ны ыдыратты және бұл мәтін Қазақстанға қалай қауіп төндіреді? Эзоп тілі мен «сүтқаймақ» («сметана»): қазақстандықтар әлеуметтік желілерде билік тыйымдарын қалай айналып өтуді үйренді. Жалған үкіметшіл блогерлер мен жалған сарапшылар режим мүддесіне қалай қызмет етеді. Қазақстанда адамдар неге жаппай телефондық сауалнамалардан қорқа бастайды. Өзіне-өзі қол салу санының өсуі мен әйелдердің кедейлігі: шенеуніктер қандай нақты мәселелерді үнсіз қалдырады. Биліктің «соқырлығы» («слепоты») салдарынан Қазақстанға жаңа әлеуметтік жарылыс қаупі төніп тұр ма? https://basqar.net/post/yt-x38Iz4qrfBk • Бес баланың анасы Баян Кенганова азаматтық некедегі күйеуінің өліміне кінәлі деп танылып, бес жылдан астам түрмеде отырды. Биыл күзде шартты жазамен мерзімінен бұрын босады. Енді оның ең үлкен уайымы – өзі жоқта бой жеткен балаларының жүрегіне қайта жол табу. Баян күн сайын үйде бәрінен ерте тұрады. Шай қояды. Шәйнек қайнағанша дастарқан жайып, үстелді тәттіге толтырады. Сосын балаларын бір-бірлеп бетінен сүйіп оятады. Баян үшін бес жыл бойы осы қарапайым күнделікті әрекеттің өзі арман болды. Ол 2021 жылдың жазынан бері Алматы облысындағы Жауғашты әйелдер колониясында жазасын өтеді. https://basqar.net/post/rss-16081d1bbc5a • Америка бизнесі Өзбекстанға бармай тұры не білуі керек? Марко Рубионың Ташкентке сапарынан кейін екі елдің қарым-қатынасы жаңа деңгейге шығып келеді, ал онымен бірге болжамдылықтың, ашықтықтың және соттардың тәуелсіздігінің маңызы өсе түседі. Осы туралы америкалық адвокаттармен — АҚШ-тың бұрынғы федералды прокурорлары Марк Агнифило мен Зак Интратормен — әңгімелестік. Олар Өзбекстан арнайы қызметтерінің бұрынғы офицері Мұзаффар Нурбаевтың мүддесін қорғайды, оның ісі Ташкентте жабық түрде қаралуда. https://basqar.net/post/tg-48201 • Қазақстанның Қостанай облысында миллиондаған тонна бидай жиналып, ондаған мың автокөлік құрастырылады, алайда жергілікті кәсіпкерлер жұмысшы жетіспейді деп шағымданады. Елдің астықты алқабы саналатын өңірдің басты байлығы — топырақтың жай-күйі экологтарды алаңдатса, азаматтық белсенділер тұрғындар табысының төмендігі мен Ресей пропагандасының ықпалы күшейе ме деп алаңдайды. Біздің журналистер Ресейдің жақындығы жергілікті тұрғындардың өміріне қалай әсер ететінін көру үшін алты қалада — Орал, Ақтөбе, Қостанай, Петропавл, Павлодар және Өскеменде болып, аймақтардың жай-күйімен танысып шықты. https://basqar.net/post/rss-3508e8f517cd • ОпенАИ компаниясының бұрынғы зерттеушісі Дэниел Кокотайло үндемей қалу үшін ұсынылған 2 миллион доллардан бас тартты және қазер жасанды интеллекттің адамзатты жойып жіберуіне 70 пайыз ықтималдық беретінінің себебін, суперинтеллекттің осы онжылдық аяқталмай келуі мүмкін екенін және оның ойынша біздің бәрімізді әлі құтқара алатын жалғыз жоспарды жариялады! Дэниел Кокотайло — ОпенАИ-ның бұрынғы зерттеушісі, әлемдегі жетекші жасанды интеллект болжаушыларының бірі. Ол «АИ Фьючерз Проджект» жобасының негізін қалаушы әрі жасанды интеллекттің даму жолын бейнелейтін, кеңінен оқылған «АИ 2027» («AI 2027») сценариінің бас авторы. Оның одан кейінгі «АИ 2040: А жоспары» («AI 2040: Plan A») атты еңбегі әлемнің суперинтеллект дәуірін әлі қауіпсіз өтуіне болатын жолды баяндайды. https://basqar.net/post/tg-48189 • Қазақстанда қазақ тілінің нормативтік базасын ірі көлемде жаңартуды жоспарлап отыр. Бұл жұмысқа 60-тан астам маман — ғалымдар, тіл білгірлері мен түрлі салалардағы сарапшылар тартылады, деп хабарлайды Altyn-Orda.kz. Жоба аясында алты анықтамалық пен 19 негізгі сөздік дайындалады. Олардың қатарында заманауи қазақ тілінің нормаларын жүйелеуге көмектесуі тиіс орфографиялық, түсіндірме және грамматикалық сөздіктер болады. Сонымен қатар мамандар тоғыз академиялық аударма сөздігін әзірлейді. https://basqar.net/post/rss-12b367b1c6c8 • Еуропаның Владимир Путинмен тікелей диалогында үлкен мән жоқ, деп «Вот Так» тілшісі Валентина Василеваның сұрағына жауап ретінде мәлімдеді Пол Юнсон. Оның айтуынша, Еуроодақ Украинаға көрсетілетін қолдауды күшейтіп, Ресейге қатысты санкциялық қысымды ұлғайтуы керек. «Бұл соғыс Ресей агрессиясының салдарынан болып отыр. Біз оны еуропалық қауіпсіздік архитектурасына қатысты ешқандай компромисспен марапаттамауымыз керек», — деді Юнсон. Сонымен қатар ол Мәскеумен диалог мүмкін екенін, алайда «сөз атысты тоқтату немесе бейбіт келісім туралы болуы керек, қауіпсіздік архитектурасы туралы емес» екенін атап өтті. https://basqar.net/post/tg-48190 • Гүлзира Бақытжанқызы «екі балам қазақ болсын» деп тарихи Отанына оралғанын айтады. Алайда ол Қазақстан азаматтығын алу мен көші-қон құжаттарын рәсімдеуде кедергілерге тап болған. Қандастың сөзінше, оның алғашында сәтті тапсырып, екі жылға жарайды деп есептелген Қазтест нәтижесі кейін жарамсыз болып қалған. Кейін екі рет қайта тапсырғанымен, тестілеуден өте алмаған. Сүйтіп жүргенде виза мерзімі өтіп кетіп, сол арада полиция оған айыппұл салып үлгерген. Енді ол екі баласымен қайда барарын білмейді. Гүлзира Бақытжанқызы президентке қайырылып, одан Қазақстан азаматтығын беруге жәрдемдесуді сұрады. Еске салсақ, Қазақстан азаматтығын немесе тұрақты тұруға рұқсат алу шарттары өзгерген еді. Енді қандастар Қазақстан азаматтығын алу үшін қазақ тілінен ҚАЗТЕСТ тапсыруға міндетті. Қазақ тілін жетік меңгергеніне қарамастан, кирилл әрпін меңгермеген қандастар үшін тесттен өту үлкен кедергі туғызуда. Сондай-ақ, тестілеу кезінде техникалық олқылықтар да болған. https://basqar.net/post/yt-RsfXiHK0InY Басқа жаңалықтары, қысқаша. • Путин ойлағаннан да даңғой шықты: ол Кавказ бен Орталық Азияны өзінің отары деп санайды. https://basqar.net/post/tg-48192 • Ресейде әскери ұшақ апатқа ұшырап, 19 адам қаза тапты. https://basqar.net/post/yt-jZw8_pamJWo • NIS командасы Париждегі халықаралық ғылыми конкурста үздік үштікке енді. Алматы қаласының Медеу ауданындағы Назарбаев интеллектуалды мектебінің оқушылары Париждегі синтетикалық биология саласындағы iGEM Grand Jamboree 2026 халықаралық конкурсында үздік үштіктің қатарына енді. Олардың Pulmora жобасы Best Inclusivity Award («Инклюзивтілік саласындағы үздік жетістік» («Лучшее достижение в области инклюзивности»)) номинациясында әділқазылар алқасының мойындауына ие болды. Әзірлеме өкпе қатерлі ісігін ерте анықтауға бағытталған. https://bluescreen.kz/komanda-nis-voshla-v-troyku-luchshih-na-mezhdunarodnom-nauchnom-konkurse-v-parizhe/ Соңында — жақсы жаңалықтар. • Аустралиялық ғалымдар мидың нейродегенеративті ауруларын емдеудің әлеуетті әдісін әзірледі. Спрей арқылы мұрынға матрицалық РНК-мен жүктелген липидті нанобөлшектер жеткізіледі, бұл мұрын қуысы шырышты қабығының эпителийінде нейротрофтық БДНФ факторының түзілуін қоздырады. https://nplus1.ru/news/2026/11/18/bdnf-mrna-lnp • Америкалық ғалымдар емге көнбейтін жүйелі қызыл жегін химералық антигенді рецепторлары бар Т-лимфоциттермен емдеу жөніндегі зерттеулердің жаңартылған жинақталған талдауын жүргізді. Ол CAR-T-терапиядан кейін ауру белсенділігінің тұрақты төмендеуін растады. Ауру белсенділігі орта есеппен бастапқы деңгейдегі 13,0 баллдан CAR-T-терапиядан кейін бір ай өткенде 5,8 баллға, үш ай өткенде 3,1 баллға және жарты жыл өткенде 2,2 баллға төмендеді. https://nplus1.ru/news/2026/11/18/car-t-vs-sle