Қаралы көш

Қаралы көш Қазақстанда соңғы жылдары бір үрейлі “дәстүр” қалыптасты: халық көшіп жатыр. Бірақ бұл — саяхат емес. Бұл — білім қуған көші емес. Бұл — кедейліктен қашқан жұрттың қаралы көші. Билік бұған да “жетістік” тауып алған. Жақында ресми биліктегі жемқорлардың бірі мақтанышпен айтты: “Көші-қон өсіп жатыр! Әсіресе ішкі миграция. Өңірден Алматы мен Астанаға көшу экономиканы көтереді!” Әрине. Өңірлерде жұмыс жоқ болғандықтан емес, халық “экономиканы құтқару миссиясына” шыққан ғой. Ауыл қаңырап босаса — “реформа”. Кредит көбейсе — “тұрақтылық”. Жастар кетсе — “мүмкіндік”. Сарказм емес, бұл — бүгінгі Қазақстандағы билік өкілдерінің ресми логикасы. Ал шындық мынау: ➡️ халық басқа қалаға ғана емес, ➡️ елден тыс, шетелге — Польша, Чехия, Германия, Кореяға кетіп жатыр. Өйткені Қазақстанда қарапайым адамның таңдауы үшеу-ақ: тиын-тебен жалақы жұмыссыздық кредит Ал үстіне қосыңыз: айыппұл, өсімпұл, шот бұғаттау және “таныс-тамырсыз” (блат) жұмыс таппайтын жүйе. Еуропаға кету — “армандар” емес, ақша шығындау Viza, құжат, сақтандыру, агенттік, ұшақ, баспана… бәрі ақша. Адам демалуға емес — қара жұмысқа кетеді. Бірақ алдымен өз елінде-ақ соңғы тиынын шығарады. Кезек, күту, алаяқтық “Жұмысқа орналастырамыз” деген агенттік көп. Ал сенімдісі аз. Ең сорақысы — мемлекет адамды қорғамайды. Алдансаң — өзің кінәлісің. Қазақстандықтар делдалға соңғы ақшасын беріп, кейін көбіне мынаны алады: жалған контракт жоқ жұмыс жоғалған “менеджер” бос кеңсе визалық проблема Нәтижесінде біреу ақшасыз қалады, біреу құжатсыз қалады, ал біреу бөтен елде далада қалады. Тілі бөлек, мәдениеті бөлек, жалғыздық бөлек, кемсіту бөлек… Ал билік болса “миграция өсіп жатыр” деп мәз. Жоқ. Бұл — даму емес. Бұл — халықтың өз мемлекетіне үмітсіздігі. Бұл — билікке халықтың үкімі. Бұл көші-қон емес. Бұл — Қаралы көш. Ойланып көріңіз: соңғы жылдары сіздің айналаңызда (туыс, таныс, дос-жаран) шетелге жұмыс іздеп кетуге мәжбүр болғандар көбейді ме? Егер жауабыңыз “иә” болса — бұл “дамудың белгісі” ме, әлде елдің ішіндегі ахуалдың шынайы көрінісі ме?..