Сәтбаев неге тұтқындалмады? – Алаш идеясы, саяси қуғын-сүргін және қазақ ғалымының ауыр тағдыры
Қазақтың тұңғыш академигі Қаныш Сәтбаев үш рет өкпе дертіне шалдығып, өлім аузынан аман қалды. Екі бірдей дүниежүзілік соғысты басынан өткерді, азамат соғысы мен ашаршылықты көрді, көз алдында репрессияға ұшыраған ағалары атылып кетті. Алайда ғалым тосқауылдарға қарамастан Жезқазғандағы мол мыс қорын дәлелдеп шықты. Қазақстанның тау-кен өндірісін қысқа уақытта өркендетіп, геология ғылымын дамытты, Ғылым академиясын құрып, қазақ ғылымының атасы атанды. Шығарылым KAZ Minerals қолдауымен әзірленді. Қаныш Сәтбаевтың сара жолын заман талабына сай жалғастырған әрі еліміздегі ең ірі мыс өндіруші кәсіпорын үйлесімді жұмысты, заманауи технология мен мыңдаған кәсіби маманның біліктілігін басты бағдар етеді. Толығырақ: https://kazminerals.info/kk/home Ғалым қазақтың Қанышынан әлемнің Қанышына айналды. Сонда ол сандаған қуғыннан қалай аман қалды әрі қуғын көре жүріп қазақ ғылымын қалай алға сүйреді? Қаныштың біз білмейтін беймәлім әлемі қандай? #ҚанышСәтбаев #АлашОрда #Қазақстантарихы Талқыланатын тақырыптар: - Қаныш Сәтбаев ғылым жолын таңдамағанда, партиялық шенеунік болып кетуі мүмкін бе еді? - Сәтбаевтың стратегиясы: ол Жезқазғанда мол мыс қорын кеңестік ғалымдарға қалай дәлелдеді? - Сәтбаев және Алаш идеясы: геолог неге «Алгебра» оқулығын жазып, қазақ этнографиясын зерттеді? - Ғылым академиясының президенті қазақ зиялыларын қалай қорғап қалды? - Қанышты қуғындаған жәнә оны құтқарып қалған кімдер? 00:00 – Сәтбаевтың феномені: шығарылым не туралы? 01:47 – Семейде өткен Абайды еске алу кешінің Қанышқа қандай қатысы бар? 02:47 – Әкесі Имантай мен Шоқан Уәлиханов: бала Қанышқа бағдар болған кім? 04:28 – Зарығып күткен кенже бала 05:09 – Қаныш балалық шағында таршылық көрген бе? 06:27 – 20-ғасыр басы: қазақты оятқан зиялылар 07:06 – Қаныш және алғашқы білім баспалдағы 10:00 – Семей неге Алаш қаласы болды? 11:03 – Әкесі неге Семейге оқуға кетуіне қарсы болды? 12:17 – Мұғалімдер семинариясы: Әуезов және Аймауытовпен танысу 13:10 – Алғашқы өкпе дерті 15:04 – Шәкірттіктен оқытушылыққа дейін: екінші өкпе дерті 16:16 – Елдегі саяси ахуал: ақтар мен қызылдардың әлегі 17:05 – Қаныш қалай партиялық шенеунік атанды? 18:35 – Судья атанған Сәтбаев 19:44 – Саяси карьераның соңы және қымыздың құдіреті 20:19 – Бетбұрыс: Қаныш қалай геология ғылымын таңдады? 22:00 – Алаштықтар ізімен: «Алгебра» оқулығын жазу 23:00 – «Менің Қанышым»: Міржақып неге Қанышты еркелеткен? 24:25 – Қаныш және махаббат машақаты: Таисияға жазылған хаттар 25:20 – Сәтбаев неге қазақ тарихы мен этнографиясын зерттеді? 26:38 – «Қаныш Құдығы»: қазақ жерінің сиқыры 27:33 – Жезқазғандағы мыс қорын іздеу 28:41 – Сәтбаевқа неге сенбеді? 30:00 – Сәтбаев кадр мәселесін қалай шешті? 31:30 – Байларды қуғындау: Сәтбаев әулетінің трагедиясы 32:10 – Ашаршылықтағы арпалыс 32:49 – Қаныш қалай екі жиенін аштықтан қалай құтқарды? 33:26 – Жезқазған үшін күрес: Сәтбаев қалай кеңестік ғалымдарды сендірді? 34:32 – Жеңіс: Серго Орджоникидзенің қабылдауы 35:40 – Ұлытаудағы Әмір Темірдің ескерткіш тасы 36:26 – Қайырымды Қаныш 37:13 – Әуезов неге Қанышқа таңғалды? 37:37 – Сәтбаев қалай репрессиядан аман қалды? 38:24 – Қарсақбайдан Алматыға сапар: Жездідегі марганец кен орны 39:20 – Ғылым академиясын құрған ғалым 40:00 – Англияға сапар: Черчилльді таңғалдырған қазақ 40:50 – Англияда Жезқазған мысы қайдан жүр? 41:30 – Репрессияның екінші толқыны: Бекмаханов, Әуезов, Жұбанов қалай қуғындалды? 42:30 – Қанышқа тағылған айып: Мәскеуге қашу 43:34 – Академиктің ажалы 44:10 – Ғалымның даңқынан қорыққан кімдер? 45:10 – Сәтбаевтың сакурасы